سنجش قرار می گیرد. این محصول یا سیستم می تواند یک وب‌گاه، یک برنامه کاربردی نرم افزاری، فن‌آوری موبایل یا هر وسیله مورد استفاده کاربر باشد.
اولین بار ایسن8 (1984) کاربردپذیری را در سه متغیر مستقل شامل ویژگی های وظیفه، ویژگی‌های کاربری، ویژگی‌های سیستم و یک متغیر وابسته واکنش کاربری معرفی نمود. بعدها شاکل9 (1991) به مهندسی کاربردپذیری و نسبی بودن مفهوم آن اهمیت داد و به آن چهار ویژگی اثربخشی، سهولت آموختن، انعطاف پذیری و نگرش نسبت داد. نیلسن10 (1993) کاربردپذیری را مورد مطالعه قرار داده آنرا به عنوان یک ویژگی مهم که پذیرش یک محصول را تحت تاثیر قرار می‌دهد معرفی نمود. او قابلیت پذیرش را به دو بخش عملی و اجتماعی تقسیم نمود که در پنج ویژگی سهولت فراگیری، کارآمدی استفاده، در ذهن نشینی، خطاها و رضایت درونی دسته بندی می شوند. سازمان بین المللی استاندارد11 (1998) به سه ویژگی اساس اثربخشی، بهره وری و رضایت اشاره نمود و سپس در ایزو 9126 پنج ویژگی مهم، سهولت یادگیری، عملکرد، جذابیت، تطابق کاربردپذیری برای آن نام برد.
کاسنبری12 (2001) “پنج E کاربردپذیری” که عبارتنداز: اثربخشی، بهره وری، تعامل، تحمل خطا و سهولت یادگیری نام برده و معتقد است طراحی رابط کاربری برای کاربر باید با اسانی یادگیری، یادآوری و استفاده با کمترین اشتباهات باشد.
مفهوم کاربردپذیری وب‌گاه؛ به عنوان تجربه کاربری در خواندن و یا برقراری ارتباط با آن توسط هادسن13 (2001) و کاراون14 (2007) شرح داده شده است. ترنر15 (2002) چک لیستی برای ارزیابی کاربردپذیری ارائه داد و برای آن مشخصه های ناوبری، طراحی صفحه، ثبات، محتوا، زمینه استفاده، در دسترس بودن و تعامل برشمرد. در زمینه کاربردپذیری وب‌گاه؛ پالمر16 (2002) کاربردپذیری را سهولت ناوبری برای عملکرد کار، شفافیت تعامل، سهولت خواندن، سازمان اطلاعات، سرعت و صفحه آرایی توضیح می‌دهد.
همچنین کراگ17 (2006) کاربردپذیری را از دیدگاه کاربر بر اساس تجربه خود مورد مطالعه قرار داد و اشاره کرد که زمانی که یک رابط کاربر نهایی مطابق با اصول کاربردپذیری باشد، برای استفاده آسان است.
ده شاخص تجربه کاربری به ترتیب کارایی، اثر بخشی، بهره وری، رضایت، سهولت یادگیری، ایمنی، اعتماد، در دسترس بودن، عمومیت، و سودمندی به همراه بیست و شش معیار اندازه گیری توسط کلاین و همکاران18 (2006) طبقه بندی شدند. برگ استروم19(2011) با انجام تست تجربه کاربری تکرار شونده منافع و چالش های ایجاد شده توسط طراحان در طراحی وب‌گاه را توضیح داد.
همانطور که در بالا ذکر شد مفهوم تجربه کاربری با تعاریف مختلف توسط محققان با ویژگی های مختلف برای قابلیت‌ها و جنبه های آن ساخته شده است و در همه آن‌ها کاربر، نقش کلیدی در تعیین آن به عهده دارد.
توجه به این نکته ضروری است که در تجربه کاربری لذت بخش بودن کار کاربر با سیستم مورد نظر است اما کاربردپذیری پاسخ به این پرسش است که آیا کاربر می‌تواند به هدف اصلی خود برسد؟
2-7-مسائل مطرح در بحث تجربه کاربری
تجربه کاربری یک خصیصه یک بعدی از واسط کاربر نیست بلکه ترکیبی از عوامل زیر می باشد:
الف: سهولت فراگیری: کاربری که هرگز واسط کاربر را ندیده و نیز آموزشهای لازم برای استفاده از سیستم را نیز به اندازه کافی طی نکرده است، با چه سرعتی می تواند وظایف اصلی را انجام دهد؟
ب: کارآمدی استفاده: یک کاربر با تجربه که نحوه استفاده از سیستم را آموخته است با چه سرعتی می تواند وظایف را انجام دهد؟
ج: در ذهن نشینی: اگر کاربر سیستم را قبلا به کار برده است آیا می تواند استفاده از آن را در دفعه بعد به طور مؤثر به خاطر بیاورد یا باید مجددا فراگیری هر چیز را از سر بگیرد؟
د: بسامد خطا و سختی: کاربران ضمن استفاده از سیستم چند بار دچار خطا می شوند؟ این خطاها چقدر جدی هستند و کاربران چگونه این خطاها را رفع می کنند؟
ه: رضایت درونی: کاربر استفاده از سیستم را چقدر دوست دارد؟ (Nielsen, 2003).

2-8-ارزیابی شاخص های تجربه کاربری
ارزیابی اکتشافی20 به عنوان بازرسی سیستماتیک برای طراحی رابط کاربری تجربه کاربری انجام می شود. هدف از ارزیابی اکتشافی پیدا کردن مشکلات تجربه کاربری در طراحی است به طوری که می توان آن‌ها را به عنوان بخشی از یک فرایند تکرار شونده طراحی استفاده نمود (Nielsen & R. Mack, 1994).
این آزمون توسط نیلسن و مولیچ شرح داده شد و سپس توسط نیلسن تکمیل و گسترش داده شد. ارزیابی اکتشافی در ده گروه و 254 ایتم مورد بررسی قرار می گیرد که شامل موارد ذیل است (Nielsen & Molich, 1990):
1. قابلیت دیدن حالت سیستم21: سیستم همیشه باید کاربران را در مورد آنچه در جریان است، از طریق بازخورد مناسب در مدت زمان معقول آگاه کند.
2. هماهنگی بین سیستم و دنیای واقعی22: سیستم باید با کلمات، عبارات و مفاهیم آشنا به زبان کاربر سخن بگوید.
3. کنترل و آزادی کاربر23: کاربران اغلب در انتخاب عملکرد سیستم اشتباه می کنند در این موارد احتیاج به خروج اضطراری و ترک وضعیت ناخواسته بدون نیاز به فرایند طولانی پرسش و پاسخ را دارند. پشتیبانی از خنثی سازی و انجام دوباره.
4. جامعیت و استانداردها24: عبارت ها، شرایط و یا اقدامات مختلف نباید معانی یکسانی داشته باشند.
5. پیش گیری از خطا25 : طراحی دقیق برای جلوگیری از وقوع یک مشکل در وهله اول؛ بهتر از پیام‌های خطای مناسب است. در هنگام قرار گرفتن در شرایط خطا از کاربر تایید گرفته شود.
6. تشخیص بجای یادآوری26: به حداقل رساندن بار حافظه کاربر با ساخت اشیاء، اعمال و گزینه های قابل مشاهده راهنمای استفاده از سیستم باید قابل مشاهده و یا هر زمان که مناسب است به راحتی بازیابی شود.
7. انعطاف و کارایی مصرف27: شتاب دهنده‌ها می توانند سرعت تعامل برای کاربر متخصص را بالا ببرند به طوری که سیستم می تواند هم برای کاربران مبتدی و هم کاربران با تجربه کار کند.
8. طراحی کوچک گرا و زیبایی شناسانه28: کادرهای محاوره‌ای نباید شامل اطلاعاتی که بی ربط و یا کمتر لازم است باشند.
9. کمک به تشخیص کاربران، نشانه شناسی و اصلاح خطاها29 : پیام‌های خطا باید به زبان ساده بیان شوند. دقیقا مشکل را نشان داده و حاوی یک پیشنهاد و راه حل باشند.
10. کمک و مستند سازی30: حتی در صورتی که سیستم می تواند بدون راهنما و اسناد استفاده شود، ممکن است ارائه کمک و مستندات لازم باشد. هرگونه اطلاعات باید به آسانی جستجو شود، با تمرکز بر کار کاربر باشد و لیست مراحل انجام کار بیش از حد بزرگ نباشد.
آزمون اکتشافی در حقیقت لیست کنترلی جهت ارزیابی و شناسایی سریع مشکلات مربوط به وب‌گاه تلقی می شود. ارزیاب ها از سیاهه لیست شامل همه آیتم های ذکر شده وب سایت‌ها را مورد بررسی قرار می دهند. نیلسن بنا به شکل 2-2 برای صرفه جویی در هزینه و سهولت اجرا؛ استفاده از سه تا پنج نفر ارزیاب باتجربه را توصیه می کند.(Nielsen, 1990).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه درمورد آذربایجان، جریان، هویت

شکل 2-2 نسبت جمعیت ارزیاب (Nielsen,1990)
زمانی که بخواهیم شاخص های ارزیابی را تعیین کنیم، شناسایی کاربر و خصوصیات او و محتویات متن مصرفی دارای اهمیت است. به بیان دیگر این ویژگی هر چه بیشتر باشد اکتشاف آن هم برای ارزیابی بایستی دقیقتر باشد، زیرا درست شبیه موقعیت واقعی کار خواهد شد و در نتیجه این سیستم برای کاربری که می خواهد به هدف خود برسد رضایت بخش تر خواهد بود.
2-9-ارزیابی وب
ارزیابی وب‌گاه استفاده از رویه های شناسایی و تحقیقاتی برای بررسی میزان مؤثر بودن اطلاعات وب است. ارزیابی نقش عمده ای در برنامه ریزی سازمان‌ها، رصد کردن فعالیتها و خدمات وب‌گاه‌ها و تغییر اهداف است (Mcclure, 2000).
روش یگانه ای برای ارزیابی وب وجود ندارد. هرکاربری شاخص های خود را دارد و امکان این که یک نتیجه یکسان به ازای چندین بار ارزیابی یک وب‌گاه حاصل شود عمدتا وجود ندارد. همچنین ارزیابی در طول زمان ممکن است تغییر نماید.
اسلوین31 سه نوع ارزیابی دستی، ارزیابی خودکار و ارزیابی کاربر محور را معرفی می کند. در ارزیابی دستی نیروی انسانی متخصص یا غیر متخصص کار ارزیابی را انجام می دهد. در عمل بخشی از ارزیابی‌ها می‌بایست با دخالت عامل انسانی باشد حتی اگر با نرم افزارهای خودکار ارزیابی شده باشند.
در ارزیابی خودکار؛ نرم‌افزارهای ویژه ارزیابی را صورت می دهند. این نوع ارزیابی که به دخالت عامل انسانی نیاز ندارد کم هزینه است و سریع صورت می گیرد اما نتایج آن از نظر کیفیت و دقت قابل اطمینان نیست و نهایتا در ارزیابی کاربر محور، کار ارزیابی توسط کاربران نهایی و مخاطبان اصلی وب‌گاه صورت می گیرد. در فرایند ارزیابی کاربر محور، کاربر نهایی می‌بایست صفحات وب‌گاه را در مدت زمان معینی ارزیابی نموده و همزمان متخصص و ارزیاب فنی راه حل های مناسب را برای رفع نواقص پیشنهاد نمایند. ارزیابی کاربرمحور می تواند به دو شیوه ارزیابی غیر رسمی با کاربران غیر متخصص و ارزیابی رسمی با کاربران متخصص انجام شود (اسلوین،1380).
در ارزیابی وب‌گاه‌ها دو مساله مطرح خواهد بود.
1. ارزیابی ویژگی های عمومی وب‌گاه که شامل شاخص‌هایی است که تمامی وب‌گاه‌ها می بایست داشته باشند.
2. ارزیابی ویژگی های خاص؛ که به بررسی محقق شدن هدفی خاص در وب‌گاه می پردازد. بطور مثال شاخص های مبتنی بر خدمات الکترونیک
2-10-مدل‌های تصمیم گیری چند معیاره (MCDM)
مسائل تصمیم گیری پیچیده عموما از تعدادی تصمیم گیرنده تشکیل شده که به آن‌ها گروه‌های ذینفع نیز گفته می شود. تصمیم گیرنده می تواند یک نفر یا گروهی از مردم از قبیل دولت یا نهادهای حقوقی باشد که این افراد با اولویت‌های منحصر به فرد خود مشخص می شوند که اولویت ها بر اساس اهمیت نسبی معیارها و گزینه های تصمیم می باشند. همچنین اولویت‌ها می‌توانند بصورت وزن های اختصاص داده شده برای معیارهای ارزیابی مورد استفاده قرار گیرند. با اولویت بندی نتایج تصمیم می‌توان بهترین گزینه را انتخاب نمود.
برای تحلیل یک سیستم چند معیاره باید عناصر آن را به خوبی شناخت و آن‌ها را به طور دقیق تعریف کرد و سپس به مدلسازی و تجزیه و تحلیل آن پرداخت. به طور کلی می توان گفت مسائل تصمیم گیری چند معیاره 32MCDM شامل 6 مؤلفه می باشند:
1. یک هدف یا مجموعه ای از اهداف
* تصمیم گیرنده (DM) یا گروهی از تصمیم گیران
2. مجموعه ای از معیارهای ارزیابی
3. مجموعه ای از گزینه های تصمیم
4. مجموعه ای از متغیرهای مجهول یا متغیرهای تصمیم
5. مجموعه ای از نتایج حاصل شده از زوج گزینه-معیار
عنصر مرکزی این ساختار، یک ماتریس تصمیم است که شامل مجموعه ای از سطرها و ستون‌هاست. این ماتریس نتایج تصمیم را برای مجموعه ای از گزینه ها و معیارهای ارزیابی بیان می کند.
مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیاره به دو دسته‌ی عمده مدل‌های تصمیم‌گیری چند هدفه و مدل‌های تصمیم‌گیری چند شاخصه تقسیم می شود.
2-10-1-مدل‌های چندشاخصه
مدل‌های چندشاخصه33 به منظور انتخاب گزینه برتر استفاده می گردند. هدف اصلی در این مدل‌ها، انتخاب و رتبه‌بندی بین گزینه های مشخص و معلوم می باشد، بدین معنی که تصمیم گیرنده از میان چند گزینه معلوم یکی را انتخاب می کند و این مدل‌ها با کمک برآورد ماتریس حل می‌شود.
در حالت کلی مدل‌های چند هدفه به منظور طراحی و مدل‌های چند معیاره به منظور انتخاب گزینه برتر مورد استفاده قرار می گیرند. تفاوت اصلی مدل‌های تصمیم گیری چند هدفه با مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیاره آن است که اولی در فضای تصمیم گیری پیوسته و دومی بر فضای تصمیم‌گیری گسسته تعریف می گردند.
2-10-2-تحلیل فرایند شبکه
روش تحلیل فرایند شبکه در سال 1996 توسط ساعتی34 جهت تصمیم گیری چند معیاره

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید