. این گیاه بومی ایران نیست و در مناطق مدیترانه‌ای می‌روید (مظفریان، 1382).
استفاده از قلمه های چوب سخت و چوب نیمه سخت و یا علفی، تهیه قلمه در زمان مناسبی از دوره رشد سالانه گیاه مادری، مناسب بودن دما و رطوبت محیط ریشه زایی قلمه، استفاده از بستر کاشت مطلوب، انجام برخی از تیمارها پیش یا پس از تهیه قلمه، کاربرد تنظیم کننده‌های رشد گیاهی و یافتن غلظت بهینه این مواد از عوامل مهمی هستند که برای افزایش ریشهزایی قلمه بایستی به دقت مورد توجه قرار گیرند. یکی از این تنظیم کننده‌های رشد گیاهی که در ریشه‌زایی قلمه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد هورمون اکسین می‌باشد. گزارش شده است که اکسین‌ها فرآیندهای گیاهی که در تکوین آن نقش دارند را هماهنگ می‌کنند. برای مثال، اکسین موجب پیشبرد رشد ریشه تازه روی کال که در روی قلمه‌ها تشکیل می شود، می‌گردد. در گونه‌ها یا ارقامی که به سختی به ریشه می‌روند، لازم است اغلب از منبع اکسینی خارج از گیاه، استفاده شود یکی از مهم‌ترین موارد استفاده از اکسینها، کاربرد آنها در تسریع ریشههای نابجا در قلمههای ساقه است .(Hartmann et al., 1997) نظریه ویژگیهای مطلوب رزماری از نظر سازگاری به شرایط منطقه به نظر می رسد تامین قلمه ریشه دار یکی از راههای موثر در ترویج و توسعه آن به عنوان گیاه زیستی و دارویی می باشد. از این روش به منظور بررسی تاثیر سیستم کاشت و استفاده از هورمون ایندول بوتیریک اسید روی ریشه زایی قلمه های رزماری انجام شد.

فصل دوم
مروری بر تحقیقات انجام شده

1- اهمیت تکثیر به روش قلمه‌زنی
نیاز روزافزون به گیاهان دارویی و فضای سبز ما را در انتخاب مناسب‌ترین گونه‌ها و شیوه‌های مختلف تکثیر آنها وادار می‌کند. برخی از گیاهان غیر بومی با شرایط خاصی از نقاط مختلف، سازگاری مطلوبی نشان می‌دهند. بنابراین با ازدیاد غیر جنسی می‌توان نسبت به تکثیر و پرورش آنها اقدام کرد. تکثیر از راه قلمه‌زنی یکی از مهم‌ترین روش‌های ازدیاد درختان و درختچه‌های زینتی است. بررسی اثرات مهم شرایط خاک و سایر شرایط محیطی در اجرای کار از عوامل مهم تکثیر به روش قلمه‌زنی هستند (همتی و خانجانی شیراز، 1388). همچنین تکثیر به روش قلمه‌زنی روشی ارزان، سریع و ساده برای گیاهان با ژنوتیپ مرغوب می‌باشد، که نیاز به روش‌ها و لوازم کار پیوند زدن، خوابانیدن یا کشت بافت ندارد (Libby, 1974). افزایش رویشی برای تولید گیاهان مشابه نژادگان پایه مادری به کار برده می‌شود و این شیوه تکثیر بر اساس خاصیت توانمندی11 و نامتمایز شدن12 هر سلول گیاهی امکان‌پذیر است. از میان روش‌های تکثیر رویشی، استفاده از قلمه‌ها یکی از مهم‌ترین روش‌های افزودن درختچه‌های زینتی خزان‌دار، همیشه سبز پهن برگ و باریک برگ می‌باشد (خوشخوی، 1376). حتی زمان قلمه‌گیری در طول سال نیز اثر زیادی روی نتایج حاصله در ریشه‌زایی آنها دارد (Zobel and Talbert, 1984). زمان قلمه‌گیری بیشتر به شرایط فیزیولوژیکی و آناتومیکی گیاه مربوط بوده و به زمان ویژه‌ای وابسته نیست که علل این تفاوت را می‌توان در مسائل ژنتیکی و آناتومیکی هر گیاه جستجو کرد (Macdonald, 2000). از دیگر مسائل مهم قلمه‌زنی، سن شاخه‌هایی است که قلمه از آنها تهیه می‌شود. در مورد درختان ذکر شده است که، قلمه درختان جوان به آسانی ریشه می‌دهند، اما قلمه‌های حاصل از درختان مسن شاید غیر ممکن باشد (Zobel and Talbert, 1984). ابعاد قلمه یعنی طول و قطر آنها نیز در ریشه‌زایی مؤثر می‌باشد (همتی و خانجانی شیراز، 1388). بیان شده است که گونههای همیشه سبز پهن برگ و باریک برگ در طول سال یک یا چند جست رشد دارند که با توجه به زمان پیدایش آنها میتوان قلمه گرفت. میزان ریبونوکلئیک اسید شاخساره به عنوان شاخصی از فعالیت جوانه و تفاوت‌های فصلی ریشهزایی به شمار میرود و در دوره حداکثر ریشهزایی قلمهها شاخساره و فعالیت لایه زاینده آوندی در بالاترین میزان خود قرار دارد (Hartmann et al., 1997). وجود برگ روی قلمه بر میزان RNA برای ریشه‌زایی آن مفید است. برگ‌های جوان محل ساخت اکسین، ترکیب‌های فنلی همساز با اکسین، از جمله ارتو دی هیدروکسی فنل و نیز هیدراتهای کربن است که در تسهیل ریشه‌زایی قلمه مهم میباشد. با وجود این که برگ برای ریشهزایی قلمه مفید است ولی از دست دادن آب توسط برگها ممکن است میزان آب قلمهها را به اندازهای کاهش دهد که پیش از تشکیل ریشه، قلمهها خشک شوند. به همین منظور از سیستم مه افشان نوبتی در ریشه‌زایی قلمهها در سطح گستردهای استفاده میشود. در این روش لایهای از آب روی قلمه ها و بستر کاشت قرار میگیرد که با کاهش دمای برگ و افزایش رطوبت نسبی محیط، از هدر روی آب قلمهها به طور چشمگیری میکاهد (Moss and Dalgleish, 1985). در افزایش قلمه‌ها، منبع تهیه قلمه از اهمیت فراوان برخوردار است. شرایطی که گیاه مادری در آن پرورش می‌یابد بر قابلیت ریشه‌دهی قلمه‌های حاصل از آن تأثیر می‌گذارد. میزان دما، نور و افزودن دی اکسید کربن به محیط رشد گیاه مادری، بهبود تغذیه گیاه مادری و تأثیر عناصر روی و نیتروژن بر میزان اکسین درون‌زاد، میزان هیدراتهای کربن یا نسبت آن به نیتروژن در گیاه مادری (خوشخوی، 1376) بر ریشه‌دهی قلمه‌های حاصله از آن اثر می‌گذارد.
2- اهمیت بستر کاشت در رشد گیاهان
خاک به عنوان مهم‌ترین بستر کاشت، قشر سطحی و حیاتی زمین است که موجودات زنده در آن رشد و نمو می‌کنند و بقای بشر به آنها متکی است. از نظر کشاورزی یک خاک خوب شرایط کافی را برای حداکثر رشد و نمو و تولید محصول بیشتر را فراهم می‌کند (مظاهری و مجنون‌حسینی، 1384). به طور کلی خاک از نظر تأمین آب و مواد غذایی برای گیاهان حائز اهمیت است. همچنین، محیطی است که ریشه گیاهان را در خود نگه می دارد. اکسیژن لازم برای گیاه توسط خلل و فرج خاک به گیاه می رسد و گاز دی اکسید کربن زاید به وسیله این حفرات از خاک خارج می‌شود. خاک محیط رشد گیاه است و توسعه ریشه‌ها در آن باعث پایداری ومستقیم ماندن درگیاه می‌شود. مهم‌ترین قسمت خاک برای رشد و نمو گیاهان قسمت‌های فوقانی آن است، زیرا ریشه بیشتر گیاهان در این قسمت متمرکز شده و بیشتر آب و مواد غذایی نیز در این بخش قرار دارد. علاوه بر این بیشترین عملیات خاک‌ورزی و اصلاح خاک نیز به این قسمت محدود می‌شود. ولی قسمت‌ تحتانی هم به طور غیر مستقیم روی گیاهان مؤثر است. نفوذ آب در خاک و زهکشی به قسمت‌های‌ تحتانی بستگی دارد و گیاهان هم که ریشه عمیق دارند از این بخش خاک استفاده می‌کنند (مظاهری و مجنون‌حسینی، 1384). ثابت شده است که شرایط محیطی مانند دما، نور، رطوبت و بستر کاشت برای موفقیت در ریشه‌زایی اهمیت دارند (Moe and Andersen, 1988). درودی و همکاران (1387) طی بررسی تأثیر بستر کاشت (شامل ماسه، ماسه+پیت ماوس و خاک معمولی) بر ریشه‌دهی قلمه گیاه سماق (Rhus coriaria L.)، گزارش کرده‌اند که بستر کاشت اثر معنی‌داری بر جوانه‌زنی قلمه‌ها داشت.
2-1- انواع بافت خاک و اثر آنها بر رشد گیاهان
مواد معدنی خاک از نظر اندازه ذرات و ترکیب شیمیایی بسیار متغیر می‌باشند. اگر ذرات درشت خاک بیشتر از ذرات ریز باشند، خاک حالتی شنی و در صورتی که ذرات ریز غالب باشند خاک خصوصیات رسی به خود می‌گیرد (مظاهری و مجنون‌حسینی، 1384). درصد‌های مختلف از ذرات شن، لای و رس در خاک را بافت خاک و نحوه قرار گرفتن و چگونگی اجتماع ذرات خاک را ساختار آن می‌نامند. بافت خاک را به کلاس‌های شنی، رسی و لومی طبقه‌بندی می‌کنند. در خاک‌های شنی، 70 درصد یا بیشتر شن بوده و کاملاً از خاک‌های با بافت سنگین متمایز است. اگر در خاک بیش از 35 تا 40 درصد ذرات رس باشد به آن خاک رسی گویند. ذرات رس در حالت مرطوب خاصیت شکل پذیری از خود نشان می‌دهند. اگر درصد رطوبت موجود از حدی بیشتر شود، این ذرات منبسط شده و حالت چسبندگی به خود می‌گیرند. به طور کلی وجود لای و رس در خاک به آن یک بافت ریز داده و سرعت حرکت آب و هوا را کاهش می‌دهد و به علت چسبندگی زیاد در مقابل عمل ماشین‌های کشاورزی مقاومت نشان می‌دهند (مظاهری و مجنون‌حسینی، 1384). اما چنانچه به مقدار متناسب از ذرات مختلف در خاک وجود داشته باشد آن را خاک لوم می‌نامند. خاک‌های لومی به دلیل داشتن خواص توأم شنی و رسی، دارای وضعیت فیزیکی مناسبی بوده، یعنی هم حالت چسبندگی و سنگینی زیاد ندارند و هم از قدرت کافی برای نگهداری آب و مواد غذایی برخوردار هستند. عواملی مانند بافت، ساختار و مواد آلی خاک، در مقدار آب قابل استفاده، مقدار آب در ظرفیت مزرعه و ضریب پژمردگی، نیز مؤثرند (مظاهری و مجنون‌حسینی، 1384). از نظر عملی بافت و ساختار خاک (در واقع بستر کاشت) تأثیر عمیقی بر مقدار آب اضافه شده، نفوذپذیری سطح خاک، ظرفیت هدایت آبی قسمت‌های عمیق خاک، ظرفیت مزرعه خاک دارند. بنابراین خاک‌های شنی دارای نفوذپذیری و هدایت آبی زیادی بوده و به علت کمی قدرت نگهداری آب در آنها، حرکت اشباعی به آسانی و با سرعت انجام می‌گیرد (مظاهری و مجنون‌حسینی، 1384).
3- نقش هورمون اکسین در گیاهان
اکسین یک اصطلاح ژنریک برای مواد رشد است که به نوعی طویل شدن سلولی را تحریک می‌کنند. اما اکسین‌ها یک طیف وسیعی از عکس‌العمل‌های رشد را باعث می‌گردند. تعدادی از مواد طبیعی همان فعالیت اکسین را ارائه می‌دهند، اما اسید ایندول استیک (IAA) اولین ماده استخراج شده و شناخته شده می‌باشد (کوچکی و سرمدنیا، 1384). در حالی که IAA را به عنوان اکسین اصلی در گیاهان می‌شناسند، تعدادی از مواد شبیه به اکسین طبیعی به IAA تبدیل می‌شوند. IAA معمولاً به صورت طبیعی، به شکل آزاد وجود ندارد بلکه بیشتر به حالت متصل با اسید اسکوربیک، قند، اسید آمینه و ترکیبات آلی دیگر (به شکل پیوسته) وجود دارد. شکل‌های پیوسته به وسیله هیدرولیز آنزیمی به آسانی به IAA آزاد تبدیل می‌شود (کوچکی و سرمدنیا، 1384). اسیدهای فنوکسی استیک، نفتالین استیک، پیکولینیک و بنزوئیک و دی‌نیتروفنول‌ها نمونه‌ای از اکسین‌های ساخته شده‌ای هستند که در کشاورزی اهمیت خاصی به ویژه به صورت علف‌کش دارند. عکس‌العمل گیاه به اکسین‌ها از تأثیر روی متابولیسم سلول، تا هماهنگی ساختار ظاهری گیاه که شامل ریزش برگ‌ها و پیری گیاه است، تغییر می‌کند. عکس‌العمل اکسین به غلظت آن بستگی دارد. غلظت‌های بالای اکسین به دلیل رقابت در اتصال روی محل‌های گیرنده، بازدارنده رشد است، زیرا افزایش غلظت، احتمال اشغال محل‌های گیرنده به وسیله مولکول‌هایی که تا حدودی به هم چسبیده‌اند را افزایش می‌دهد و از این طریق باعث تأثیر کمتر کمپلکس می‌شود. بعلاوه عکس‌العمل گیاه نسبت به اکسین تا حد زیادی بسته به میزان حساسیت اندام گیاهی تغییر می‌کند. ساقه‌ها به طیف وسیعی از غلظت اکسین، عکس‌العمل نشان می‌دهند. رشد ریشه اساساً در قسمت اعظمی از دامنه غلظت این هورمون بازداشته می‌شود (کوچکی و سرمدنیا، 1384). همچنین بیان شده است که اکسین‌ها فرآیندهای گیاهی که در تکوین گیاه نقش دارند را هماهنگ می‌کنند. برای مثال، اکسین موجب پیشبرد رشد ریشه تازه بر روی کال که در روی قلمه‌ها تشکیل شده، می‌گردد. در گونه‌ها یا ارقامی که به سختی به ریشه می‌روند، لازم است اغلب از منبع اکسینی خارج از گیاه، استفاده شود (Hart and Carlson, 1967). ترکیبات تجارتی ریشه‌زا در بازار وجود دارند. این ترکیبات تشکیل کال و ریشه را جلو می‌اندازد، که این امر می‌تواند استقرار گیاه پس از قلمه‌زنی را بهبود بخشد. گونه‌ها و ارقامی که به سختی ریشه می‌دهند با فرو بردن سطح قلمه در یک ترکیب ریشه‌زا تکثیر می‌نمایند (کوچکی و سرمدنیا، 1384).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد درمورد نرم افزار، بهبود عملکرد، نفت و گاز

3-1- تأثیر کاربرد خارجی اکسین بر ریشه‌زایی
به

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید