دنبال کشف اکسین‌ها به عنوان مواد شیمیایی تنظیم کننده رشد گیاهی در دهه 1930، توانایی اکسین‌ها در تسهیل شکل‌گیری ریشه در قلمه‌ها مورد تأیید قرار گرفت و تحقیقات به سمت روش‌های مؤثر در کاربرد اکسین‌ها بر قلمه‌ها به صورت جدی آغاز شد (Blythe et al., 2007). تاثیر مثبت کاربرد اکسین‌ در تشویق ریشه‌دهی قلمه‌های ساقه بر انتقال کافی آن از محل کاربرد به محل آغازش ریشه نابجا بستگی دارد (Blythe et al., 2004). انتقال اکسین به سه روش: 1- بن‌سو13 و با انتقال قطبی، 2- غیر فعال و از طریق آوند آبکش، 3- تارک‌سو14 و از طریق آوند چوبی، صورت می‌گیرد. نقش اکسین در کمک به از نو شکل‌گیری مریستم‌های ریشه است و میزان آغازش مریستم، وابسته به غلظت و توانمندی اکسین به کار رفته و میزان حساسیت بافت می‌باشد (خوشخوی، 1376؛ Pacholczak et al., 2005). از میان هورمون‌های ریشه‌زای اکسین، IBA و NAA حداکثر تأثیر را در تحریک تولید ریشه‌های نابجا دارند و IBA احتمالاً بهترین ماده ریشه‌زا است (خوشخوی، 1376؛ Blythe et al., 2007). نتایج حاصل از پژوهش چهرازی و معلمی (1382) روی گیاه گل کاغذی نشان داده است که استفاده از هورمون ایندول بوتیریک اسید (IBA) باعث افزایش درصد ریشه‌زایی در قلمه گردیده است. به طوری که قلمه‌هایی که با غلظت 2000 میلی‌گرم در لیتر تیمار شده بودند، ریشه‌زایی را بیش از سه برابر، در مقایسه با شاهد افزایش دادند. همچنین استفاده از هورمون اکسین علاوه بر افزایش درصد ریشه‌زایی باعث افزایش تعداد، طول و وزن خشک ریشه گردید بود. نتایج حاصل از تحقیقات زرین‌بال بر روی قلمه‌های دارایی نشان داده است که افزایش غلظت ایندول بوتیریک اسید (IBA) تا 4000 میلی‌گرم در لیتر باعث بیشتر شدن تعداد ریشه در هر قلمه گردید (زرین‌بال، 1368). بلایت و همکاران (Blythe et al., 2000) در بررسی غلظت‌های مختلف دو نوع اکسین مصنوعی (IBA و NAA) بر ریشه‌زایی قلمه‌های کاملیا، مشاهده کرده است که تیمارهای 2500 پی پی ام IBA + 1250 پی پی ام NAA و 3000 پی پی ام IBA قادر به افزایش 77 تا 81 درصدی ریشه‌زایی قلمه‌ها می باشند. در راستای تعیین تأثیر هورمون اکسین (شامل غلظت‌های صفر، 2000، 3000 و 4000) بر ریشه‌زنی قلمه‌های گیاه زینتی خرزهره (Nerium oleander L.)، گزارش شده است که کاربرد اکسین در غلظت‌های 3000 و 4000 میلی‌گرم در لیتر بر درصد ریشه‌زایی، طول بزرگترین ریشه، میانگین طول ریشه، وزن خشک ریشه و میزان رشد اندام‌های هوایی جدید، اثر معنی‌داری داشت (حبیبی کوتنایی، 1389). طی بررسی تأثیر غلظت‌های مختلف اکسین شامل صفر، 1000، 2000، 3000، 4000 و 5000 ppm بر ریشه‌زایی چهار گیاه زینتی (رزماری، Hedera، Syngonium و Gadenia)، اظهار داشته‌اند که ریشه‌زایی به وسیله غلظت‌های مختلف اکسین در مقایسه با شاهد (غلظت صفر) افزایش یافت، اما در این میان غلظت بهینه برای هر گیاه متفاوت بود، به طوری که بیشترین درصد ریشه‌زایی قلمه‌های رزماری و Hedera در غلظت ppm 3000 بدست آمد در حالی که قلمه‌های Gadenia و Syngonium به ترتیب بیشترین درصد ریشه‌زایی را در غلظت‌های ppm 4000 و 1000 دارا بودند (Abu-Zahra et al, 2013). صداقت‌کیش و همکاران (1391) طی بررسی دو شیوه متفاوت کاربرد هورمون‌های اکسین بر ریشه‌زایی قلمه‌های گیاه دارایی (Duranta repens L.)، بیان کرده‌اند که شیوه سنتی فروبری سریع انتهای قلمه در محلول‌های ریشه‌زا مؤثرتر در میزان ریشه‌دهی قلمه‌های دارایی بود.

فصل سوم
مواد و روش ها

1-زمان، موقعیت و مشخصات اقلیمی محل اجرای آزمایش
این تحقیق در زمستان سال زراعی92-1391 در گلخانه زینتی پژوهشکده کشاورزی دانشگاه زابل اجرا گردید. این گلخانه به مساحت 1600 متر مربع دارای سیستم گرمایش، سرمایش و مجهز به سیستم آبیاری مه پاش می‌باشد. پژوهشکده کشاورزی در 35 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان زابل در موقعیت جغرافیایی 61 درجه و 41 دقیقه طول شرقی و عرض جغرافیایی 30درجه و 54 دقیقه شمالی و ارتفاع 495متر از سطح دریا قرارگرفته است. آب‌وهوای شهرستان زهک بر اساس طبقه‌بندی کوپن جزو اقلیم‌های خشک و بسیار گرم با تابستان گرم و خشک می‌باشد. طبق آمار ایستگاه هواشناسی زهک میانگین دراز مدت (40ساله) بارندگی در منطقه 63 میلیمتر، میانگین تبخیر سالانه 4500 تا 5000 میلیمتر، میانگین درجه حرارت 23 درجه سانتی‌گراد با حداکثر49درجه سانتی‌گراد و حداقل7- درجه سانتی‌گراد می‌باشد.
ماسه بادی استفاده شده در طرح بدون عناصر غذایی و مواد آلی و دارای38/7 pH= بود.

ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک مورد استفاده در گلدان‌ها
فسفر(میلی گرم در کیلو گرم)
پتاسیم(میلی گرم در کیلو گرم)
درصد نیتروژن
اسیدیته
هدایت الکتریکی(دسی زیمنس برمتر)
درصد مواد آلی خاک
بافت خاک
5/9
125
05/0
38/7
45/1
27/1
لومی

2-قلمه مورد استفاده
باغ گیاهان دارویی پژوهشکده کشاورزی با قدمت هفده‌ساله دارای انواع مختلفی از گیاهان دارویی از جمله رزماری می‌باشد و قلمه مورد نیاز طرح از این مجموعه تامین شد.
3-طرح آزمایشی و تیمارهای مورد بررسی
آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. در این آزمایش تیمارهای مورد بررسی بستر کاشت در سه سطح شامل 100درصد خاک زراعی،100درصد ماسه بادی و 50درصد خاک زراعی+50 درصد ماسه بادی و غلظت‌های هورمون ایندول بوتیریک اسید(IBA) در چهار سطح شامل عدم مصرف هورمون (شاهد)، 4 ،2 و6 میلی گرم در لیتر بود.
4-نحوه اجرای آزمایش
شاخه‌های جوان گیاه رزماری به طول 30 تا40 سانتی متر از کلکسیون گیاهان دارویی پژوهشکده کشاورزی انتخاب و به گلخانه تحقیقاتی منتقل شد. هر قلمه به طول 20سانتی متر و دارای 4 برگ بود. قبل از کشت 5سانتی متر انتهایی قلمه‌ها به قارچ کش مانکوزب با نسبت 5/1 در هزار ضدعفونی و سپس به مدت 5ثانیه در غلظت‌های مورد‌ نظر از هورمون ایندول بوتیریک اسید (IBA) نگهداری و بلافصله در گلدان‌هایی که با بستر‌های کاشت مورد نظر پر و به منظور ته نشینی خاک آن‌ها دو مرحله آبیاری شد بودند کاشته شد. گلدان‌های مورد استفاده 20سانتی‌متر ارتفاع و 5/1سانتی متر قطر دهانه داشتند.در هر گلدان 6قلمه در بستر مورد نظر کشت و ارزیابی‌ها 40روز پس از کاشت شروع و به فاصله هر 15 روز در سه نوبت انجام شد.
5-ویژگی‌های مورد بررسی
در این تحقیق تعداد ریشه، طول ریشه، وزن تر و خشک ریشه، وزن تر و خشک برگ و سطح برگ اندازه‌گیری شد. در هر نمونه برداری (نمونه‌گیری) تغییرات صفات مذکور مورد بررسی قرار گرفت.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد درمورد نرم افزار، بهبود عملکرد، نفت و گاز

6-نحوه اندازه‌گیری
در هر نمونه‌برداری پس از شستشوی بستر کاشت با آب و خارج شدن از بستر، مجددا شستشو داده شدندو پس از 20 دقیقه که آب روی ریشه‌ها خشک شد، قلمه‌های انتخابی در پلاستیک‌های برچسب دار مخصوص قرار داده و به آزمایشگاه منتقل شد، تعداد ریشه شمارش، طول ریشه با استفاده از خط کش برحسب سانتی متر، وزن تر ریشه و وزن تر برگ بر حسب گرم با استفاده از ترازوی AND با حساسیت 00001/0 گرم ساخت کشور ژاپن اندازه گیری شد.سپس نمونه‌ها در آون در دمای 74 درجه سانتی گراد قرار داده شد و پس از 24 ساعت وزن خشک ریشه و برگ اندازه‌گیری شد. سطح ریشه به وسیله دستگاه Leaf Area Meter و بر حسب سانتی‌متر مربع اندازه گیری شد.
7-محاسبات آماری
برای تجزیه واریانس داده‌ها از نرم افزار SAS نسخه1/9 استفاده گردید. مقایسه میانگین‌ها از طریق آزمون دانکن انجام شد. برای رسم نمودارها از نرم افزار Excel استفاده شد. در ضمن همبستگی بین صفت‌های مورد بررسی در هر نمونه برداری با استفاده از نرم افزار SAS نسخه 1/9 انجام شد.

فصل چهارم

نتایج و بحث

1- بررسی تغییرات ویژگی های مورد بررسی در نمونه برداری اول
1-1- تعداد ریشه
نتایج حاصل از تجزیه واریانس تعداد ریشه نشان داد که این صفت در سطح احتمال یک درصد تحت تأثیر بستر کاشت و کاربرد هورمون ایندول بوتیریک اسید، قرار گرفت. برهمکنش تیمارهای بستر کاشت و هورمون نیز در سطح احتمال پنج درصد اثر معنی‌داری بر این صفت داشت (جدول 1-4). نتایج مقایسه میانگین برهمکنش بستر کاشت و کاربرد هورمون بر تعداد ریشه نشان داد که بیشترین تعداد ریشه با میانگین 79/37 در بستر کاشت ماسه بادی به همراه مصرف 6 میلی‌گرم در لیتر هورمون ایندول بوتیریک اسید (IBA) و کمترین آن در تیمار بستر کاشت خاک مزرعه و بدون مصرف هورمون به دست آمد (جدول 2-4). از آنجایی که خاک مزرعه بافتی رسی داشت، کمینه بودن میزان تعداد ریشه در قلمه‌ها را در تیمار استفاده شده از خاک مزرعه نسبت به تیمارهای بستر کاشت ماسه بادی و مخلوط خاک مزرعه و ماسه بادی را می‌توان به قدرت چسبندگی بالای بافت ر خاک مزرعه و در واقع سنگینی بافت آن و لزوم مصرف انرژی بیشتر برای نفوذ ریشه و یا احتمالا تهویه کمتر خاک، نسبت داد. در همین راستا، بیان شده است که مواد معدنی خاک از نظر اندازه ذرات و ترکیب شیمیایی بسیار متغیر می‌باشند. اگر ذرات درشت خاک بیشتر از ذرات ریز باشد، خاک حالتی شنی و در صورتی که ذرات ریز غالب باشند خاک خصوصیات رسی به خود می‌گیرد. ذرات رس در حالت مرطوب خاصیت شکل پذیری از خود نشان می‌دهند. اگر درصد رطوبت موجود از حدی بیشتر شود، این ذرات منبسط شده و حالت چسبندگی به خود می‌گیرند (مظاهری و مجنون‌حسینی، 1384).
در مورد بیشتر بودن تعداد ریشه در غلظت 6 میلی‌گرم در لیتر هورمون ایندول بوتیریک اسید نسبت به شاهد نیز می‌توان آن را به نقش اکسین در ریشه‌زایی نسبت داد. بیان شده است که اکسین‌ها فرآیندهای گیاهی که در تکوین گیاه نقش دارند را هماهنگ می‌کنند. برای مثال، اکسین موجب پیشبرد رشد ریشه تازه روی کال که در روی قلمه‌ها تشکیل شده، می‌گردد. در گونه‌ها یا ارقامی که به سختی به ریشه می‌روند، لازم است اغلب از منبع اکسینی خارج از گیاه، استفاده شود (Hart and Carlson, 1967). طی بررسی تأثیر غلظت‌های مختلف اکسین شامل: 0، 1000، 2000، 3000، 4000 و 5000 ppm بر ریشه‌زایی چهار گیاه زینتی (رزماری، Hedera، Syngonium و Gadenia)، گزارش شده است که ریشه‌زایی به وسیله غلظت‌های مختلف اکسین در مقایسه با شاهد (غلظت صفر) افزایش یافت. اما در این میان غلظت بهینه برای هر گیاه متفاوت بود، به طوری که بیشترین درصد ریشه‌زایی قلمه‌های رزماری و Hedera در غلظت ppm 3000 بدست آمد، در حالی که قلمه‌های Gadenia و Syngonium به ترتیب بیشترین درصد ریشه‌زایی را در غلظت‌های ppm 4000 و 1000 دارا بودند (Abu-Zahra et al, 2013).
در بررسی غلظت‌های مختلف دو نوع اکسین مصنوعی (IBA و NAA) بر ریشه‌زایی قلمه‌های گیاه کاملیا، گزارش شده است که تیمارهای 2500 پی پی ام IBA + 1250 پی پی ام NAA و 3000 پی پی ام IBA قادر به افزایش 77 تا 81 درصدی ریشه‌زایی قلمه‌ها بودند (Blythe et al., 2000). نتایج حاصل از پژوهش معلمی و چهرازی (1382) روی گل کاغذی نشان داد که استفاده از هورمون اکسین IBA باعث افزایش درصد ریشهزایی در قلمه گردید. قلمههایی که با غلظت 2000 میلیگرم در لیتر تیمار شده بودند ریشهزایی را بیش از سه برابر، در مقایسه با شاهد افزایش دادند. در آزمایشی دیگر نیز در راستای تعیین تأثیر هورمون اکسین (شامل غلظت‌های 0، 2000، 3000 و 4000) بر ریشه‌زنی قلمه‌های گیاه زینتی خرزهره، گزارش شده است که کاربرد اکسین در غلظت‌های 3000 و 4000 میلی‌گرم در لیتر بر درصد ریشه‌زایی اثر معنی‌داری داشت (حبیبی کوتنایی، 1389). در بررسی اثرات هورمون ایندول بوتیریک اسید بر ریشهزایی انگور یاقوتی، بیشترین

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید