چیجوری با کودک خود رفتار کنیم؛ ۱۳ نکته واسه تربیت کودک مودب

رمز تربیتِ هوشمندانه، ساده س!: «به کودک تون یاد بدین که چه جوری بدون دخالت شما، مراقب رفتارش باشه.»

یکی از دوستان من سه بچه خارق العاده داره! اونا اسباب بازی هاشون رو خودشون جمع می کنن، سر ساعت بدون چانه زدن به رختخواب می رن، حتی اختلافات شون رو هم خودشون حل و فصل می کنن! این بچه ها شگفت انگیزند! حتی یک بار دیدم پسر سه ساله اش با بچه ای که کامیون اسباب بازی اش رو به زور از دستش کشیده بود، در آخر آرامش خورد. باور کنین شوخی نمی کنم این بچه ها وجود دارن! ما هم می تونیم پدر یا مادر یکی از این بچه ها باشیم، اگه بدونیم چیجوری با کودک خود رفتار کنیم.

دوستم باور داره بچه هاش هم باید زمانایی واسه خودشون داشته باشن؛ قبل از هر چیزی اونا کودک هستن و باید بچگی کنن! اما اون باور داره کمی رقابت تربیتی هم لازمه. من از اون رمز کارش رو پرسیدم و امیدوارم بتونم بعضی حکمتا ی روش تربیتی اونو به شمام منتقل کنم.

با ما و این مقاله همراه باشین، با روشایی که روان شناسان تربیتی بهش رسیدن، بهتر یاد می گیریم چیجوری با کودک خود رفتار کنیم.

واسه اونکه راز موفقیت دوستم رو بفهمم از اون پرسیدم چه روشی داره؟ کودکانش رو تهدید می کنه؟ اگه حرفش رو گوش نکنن، تنبیه شون می کنه؟ به اونا وقت آزاد زیادی می ده؟ یا در ازای اینکه حرفش رو گوش بدن به اونا خوراکی رشوه می ده؟ دوستم از سؤالات من شوکه شد و گفت: «نه اصلا این طور نیس! سعی می کنم درست ترین کار رو واسه تربیت اونا انجام بدهم و واسه شون روشن کنم که چه انتظاری از اونا دارم. حالا فقط کافیه به اونا نگاه کنم، خودشون می فهمن که باید منظم باشن و چیجوری رفتار کنن!»

این روش در صورتی که درست انجام شه ممکنه خیلی هم خوب باشه و کارشناسان در اینکه دوست من ایده ی خوبی درباره آموزش رفتار به کودکان داره، توافق دارن. دکتر شارون هال (Sharon K. Hall) نویسنده ی کتاب «پرورش کودکان در قرن ۲۱» می گه: «اگه شما وقتی فرزندان تون هنوز نوپا هستن، انتظارات تون رو به روشنی مشخص کنین، این انتظارات در اونا نهادینه می شه و از اون به بعد خودشون هم همین انتظارات رو از خودشون دارن». به بیان دیگر چون کودکان به طور طبیعی تمایل به خوشحال کردن پدر و مادر دارن، سعی می کنن همون طوری که شما به اونا آموزش دادین، رفتار کنن. کارشناسان میگن کودکان از همون ۱۸ ماهگی رفتاری همدلانه دارن و به انتظارات والدین شون جواب میدن.

بخش اول: قوانین ثابت و قابل احترامی مشخص کنین

بچه ها معمولا فکر می کنن هرکاری که دل شون می خواد، باید بکننن. اگه هم چیزی خلاف میل شون باشه گریه می کنن، جیغ میزنن و یا با پرتاب کردن وسایل، اوقات تلخی می کنن. هال رونکل (Hal Runkel) دکتر خونواده باور داره وقتی کودک درک کنه که مرزهای تعریف شده و خوبی هست، یاد میگیره که خودشو با شرایط وفق بده و به محدود کردنا احترام بزاره.

خونواده

۱. توضیح بدین به چه دلیل…

لازم نیس واسه کارایی که از بچتون می خواید یا قوانینی که واسه اون وضع کردین، توضیحات کامل و کاملی بهش بدین. اما اگه بدونه دلایل قانع کننده ای هست، کمتر لجبازی می کنه. مثلا اگه قرار گذاشته اید که سر ساعت ۸ به رختخواب برود، بهش بگید این کار لازمه چون بدن اونو قوی و سالم نگه می داره. یا اگه بهش می گین اسباب بازی هاش رو جمع کنه، دلیلش اینه که دفعه ی بعد که خواست بازی کنه، دنبال شون نگردد.

۲. از اون تعریف کنین

هر زمان که کودک از قوانین پیروی کرد یا کار مثبتی انجام داد، از اون تعریف و تشکر کنین. دکتر لری کوئنیگ (Larry J. Koenig) نویسنده ی کتاب «تربیت هوشمندانه» می گه: وقتی کودک تختش رو منظم می کنه یا اجازه می ده خواهرش با اسباب بازی هاش بازی کنه، حتما این رفتارش رو تعریف کنین. بهش بگید: «چه پسر بزرگی دارم که خودش تختشو منظم می کنه و کاراشو خودش انجام میده.»

۳. خودتون هم قوانین رو رعایت کنین

جودی آرنال (Judy Arnall) نویسنده ی کتاب «تربیت بدون نگرانی» می گه: «کودک باید ببینه که خودتون هم قوانین رو رعایت می کنین. وقتی از کار برمی گردید لباس هاتون رو آویزون کنین، ظرفای کثیف رو داخل سینک بذارین و وقتی ناراحتید گریه زاری و داد و بیداد نکنین. بچه ها زمانی درست رفتار می کنن که ببینن شمام به قوانین خودتون احترام می ذارین.»

۴. وجدان کودک رو پرورش بدین

اگه کودک تون به خاطر سرپیچی از قوانین شما احساس بدی داشت، سعی کنین این حس بد اونو به کمه کم برسونین. درسته که کمی حس گناه واسه کودک لازمه؛ چون باید بتونه درست و غلط رو تشخیص بده و سعی کنه در راه درست حرکت کنه؛ اما یادتون باشه از این جور اتفاقات به عنوان یک فرصت آموزشی بهره ببرین. دکتر هال پیشنهاد می کنه در این مواقع به کودک بگید: «می دونم ناراحتی اما همه ما اشتباه می کنیم، فقط باید حواس مون باشه دفعه ی بد تکرارش نکنیم.»

بخش دوم: مهارتای حل مسئله رو یادش بدین

یکی از بزرگترین دلایل رفتارهای بد کودکان، احساس ناتوانی و ناامیدی آنهاست. دکتر بروکس (Dr. Brooks) در این مورد باور داره زمانی که کودکان وسایل لازم واسه کشف خودشون رو داشته باشن، بهتر رفتار می کنن چون در این صورت بهتر مراقب خود هستن و به قول معروف کمتر صدای شما رو در میارن! و در صورت روبرو شدن با رقابتا درست عمل میکنن.

۱. به کودک اجازه تصمیم گیری بدین

درسته که بچتون کوچکه، اما بهش فرصت بدین که انتخاب کنه. از اون بپرسید: «دلت می خواد کدوم لباس خوابت رو بپوشی؟»، «واسه زنگ تفریحت چه ساندویچی دوست داری برات بذارم؟»، اگه کودک بتونه این تصمیمات کوچیک رو بگیره امور دیگر رو بهتر اداره می کنه، مثلا اگه با خواهرش دچار مشکل شه، دیگر از کارای اون شکایت نمی کنه و نمی گه: «ببین مامان اون نمی تونه!» بلکه صبر می کنه تا اون راه درست رو پیدا کنه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   چیجوری با همسر شکاک رفتار کنیم

۲. تشویقش کنین دوباره و دوباره سعی کنه

من و شما میدونیم اگه همه کارای کودک رو خودمون بکنیم، همه چیز سریع تر پیش میره؛ اما مهم اینه که به کودک، به ویژه کودک پیش دبستانی زمان کافی بدیم خودش از پس کاراش بربیاید. دکتر دونا جنت (Donna M. Genett) نویسنده ی کتاب «به کودکان کمک کنین کاراشون رو در خونه و مدسه درست بکننن»، می گه: «بذارین کودک خودش بند کفش هاش رو ببنده حتی اگه مجبور باشین کمی بیشتر منتظر بمونین. اجازه بدین خودش اسباب بازی هاش رو جمع و جور کنه یا جوراب هاش رو درون ماشین لباسشویی بزاره.»

۳. طوری کودک تون رو تربیت کنین که درباره هرچیزی، همه حولوحوش رو در نظر بگیره

مهارتای شناختی کودک واسه به رقابت کشیدن خودشو تقویت کنین. مثلا وقتی درباره اینکه چیجوری باید کاری رو به انجام برسونه از شما سؤال می کنه، جوابش رو با سؤال بدین. مثلا بگید: «خودت فکر می کنی باید چیکار کنی؟» با این سؤال اعتماد به نفس اونو بالا می برین و کمک می کنین درباره مسائل عمیق تر تفکر کنه و نگاه درستی داشته باشه.

بخش سوم: کمک کنین کودک تون صبر کردن رو تمرین کنه

هیچکی از انتظار خوشش نمیاد، به ویژه کودکان و نوجوونا؛ چون ساختار تکاملی و عصبی اونا به گونه ایه که علاقه دارن زودتر از همه چیز سر در بیارن. بهتره وقتی کودک نوپاست بهش صبر و صبر بیاموزیم. ممکنه کمی سخت باشه و کودک مقاومت کنه یا ناراحت شه اما این کار بهش کمک می کنه در آینده بتونه راحت تر با مسائل روبه رو شه و صبر کردن براش سخت نباشه و البته اگه قرار بود واسه چیزی یا کاری صبر کنه، رفتارهای ناجوری نداشته باشه.

۱. بذارین انتظار بکشه

هرچیزی رو خواست، بی معطلی بهش ندین! دکتر اوسیت (Dr. Osit) در این مورد می گه: «اجازه بدین بچتون احساس بد انتظار رو تجربه کنه؛ چون این یک تغییر بزرگ و مهمه». به بچتون کمک کنین که بی صبری خودشو مدیریت کنه.

۲. به کودک تون درباره احساساتش بگید

کودک نوپا وقتی منتظر می مونه، نمیتونه احساس سرخوردگی و یأس خود رو بگه! اما شما می تونین واسه احساسات مختلف اون اسمی بذارین و کمکش کنین اونا رو به زبون بیاره. از طرفی وقتی موفق شد واسه چیزی صبر کنه، تشویقش کنین. اگه کودک پیش دبستانی شما تونست در برابر چیزی صبوری به خرج بده، بهش بگید: «می دونم که انتظار کار خیلی سختیه اما تو از پسش براومدی و این خیلی خوبه. تو صبر کردی». نظر دکتر بروکس در این مورد اینه که اگه شما واسه صبر بچتون ارزش قائل شید، اون تشویق می شه بیشتر سعی کنه و به اندازه کافی صبر کنه تا به نتیجه برسه.

۳. کودک تون رو در اموری که احتیاج به صبر داره، مشارکت بدین

کودکان رو به کارایی که فورا نتیجه نمی دن و زمان می برن تا به ثمر برسن، تشویق کنین. مثلا از اون بخواهید با لگوهایش یک سازه متفاوت و کمی سخت تر بسازه، براش پازل بخرین و از اون بخواهید همراه شما بذر گل بکارد و از اون مراقبت کنه تا سبز شه. مطمئن شید که کودک همیشه با شکلای مختلف گجتا و بازیای کامپیوتری که فقط با فشار یک دکمه جواب میگیره، سرگرم نیس!

بخش چهارم: روی «همدلی» زیاد تأکید کنین

تا به حال چندبار وقتی کودک تون اسباب بازی اش رو با دوست یا خواهرش شریک شده، کار اونو پررنگ جلوه دادین؟ اصلا فکر کردین که باید به این موضوع اهمیت بدین؟! دکتر استیون کورتیس (Steven E. Curtis) می گه: «آدما با این تصور بزرگ می شن که تموم دنیا دور محور خودشون می چرخد پس از همون کودکی یادشون بدین که همه آدما احساس دارن، می فهمن و احساسات بقیه هم مهمه! اگه کودک این جور رشد کنه، کمتر احتمال داره که در آینده با بقیه بد رفتار کنه یا به اونا آسیب برسونه.»

کودکی-نام-تصویر

۱. از مهربانیای بچتون تشکر کنین

لیزا هارون (Lisa Aaron) روان شناس کودک باور داره بهتره فرصتای طبیعی رو واسه آموزش همدلی به کودک از دست ندیم. اون می گه: «وقتی می ببینن کودک تون نسبت به دیگری باملاحظه رفتار می کنه، شمام به این رفتارش پروبال بدین. مثلا اگه دیدید روی عروسکش پتو انداخته، بگید: «چیکار خوبی کردی، هوا سرد شده ممکن بود سرما بخوره.»

۲. به جای توضیح دادن، از اون سؤال کنین

شما نمی تونین به یک کودک نوپا، همدلی رو توضیح بدین. بچه ها در شرایطی نیستن که به سخنرانی بقیه گوش بدن. کاری که باید بکنین اینه: کمک کنین درباره احساسات بقیه فکر کنن. اگه از اونا سؤال کنین ذهن شون به کار میفته و متوجه ی احساسات بقیه می شن. مثلا وقتی کودک تون اجازه نمی ده دوستش با عروسکش بازی کنه از اون بپرسید: «فکر می کنی دوستت چه حسی داشت وقتی نذاشتی به عروسکت دست بزنه؟»

۳. زبون بدن رو به کودک تون یاد بدین

خودتون میدونید که حالات چهره و حرکات بدن احساسات آدما رو میگه. وقتی بتونین این احساسات رو درک کنین، همدلی تون بیشتر می شه. «دیدی وقتی شکلاتت رو با دوستت نصف کردی چقدر خوشحال شد؟ دیدی خندید؟ تو باعث شدی اون خوشحال بشه.» به موقع بهش یادآوری کنین به حالات بقیه که بیان کننده ی احساس شونه، فکر کنه. کودک ممکنه در اول متوجه این رفتارها نشه اما کم کم درک می کنن و می فهمه رفتار اون چیجوری می تونه بقیه رو تحت اثر بذاره.

حرف آخر

هم من و هم شما میدونیم که یک شبه نمی شه یک بچه رو تربیت کرد و نظم و ترتیب یادش داد! خیلی از اوقات ممکنه بچتون بی ادبی کنه یا رفتار بدی داشته باشه هرچقدر هم که شما سعی کرده باشین این اتفاق نیفتد. یادتون میاد دوستم چه می گفت؟ «در آخر اونا فقط بچه هستن» همین! سعی کنین! دیر یا زود جواب می گیرین و کودک دلبندتان یاد می گیره حتی زمانایی که شما حضور ندارین، بهتر و بهتر رفتار کنه. مطمئن باشین!

منبع : parents

 


دسته‌ها: آموزشی